e - LEARNING                              

Wersja demonstracyjna systemu e-learning (eng)

E-learning jest metodą nauczania wykorzystującą wszelkie dostępne media elektroniczne, w tym przede wszystkim Internet, ale również intranet, extranet, przekazy satelitarne, taśmy audio/wideo, telewizję interaktywną oraz CD-ROMy. Tym samym e- learning jest formą nauczania ściśle powiązaną z rozwojem technicznym.
E-learning jest najczęściej kojarzony z nauczaniem, w którym stroną przekazującą wiedzę i egzaminującą jest komputer, dlatego przyjęło nazywać się tę formę nauki "distance learning" (uczenie na odległość), w którym brak fizycznego kontaktu z nauczycielem. Sedno wyższości e- learningu nad innymi metodami polega na przeniesieniu środka ciężkości w nauczaniu z nauczyciela - na uczącego się pracownika, czy ucznia. Ponadto e-learning umożliwia nam samodzielne wybranie preferowanego formatu dostarczania wiedzy i tempa jej przekazywania.

Reasumując techniki zdalnego interaktywnego nauczania charakteryzują się:
- są zorientowane na potrzeby indywidualne odbiorcy,
- indywidualizują tempo uczenia się,
- nie wymagają czasu podróży,
- nauczanie przebiega w przyjaznych warunkach środowiskowych,
- zapewniają wysoki poziom merytoryczny przekazywanych treści nauczania,
- realizują stały postęp w przyswajaniu wiedzy,
- rozwijają zainteresowania i motywację uczącego się (dzięki pomysłowości, oryginalności i atrakcyjności realizacji materiałów dydaktycznych),
- zapewniają dostęp do najnowszych osiągnięć w danej dziedzinie nauczania.

Nie ulega wątpliwości, że e-learning uznawany jest za jedno z podstawowych narzędzi tworzenia i rozwijania społeczeństwa informacyjnego, w którym podstawowym zasobem jest wiedza, wykształcenie wyższe jest czymś powszechnym, a osoby zatrudnione w większości zawodów zmuszone są do ciągłego podnoszenia i uzupełnienia kwalifikacji, aby nadążyć za zmieniającymi się warunkami w środowisku pracy.

Trochę historii

 E-learnin jako forma kształcenia zdalnego, na odległość, nie jest zagadnieniem nowy. Kształcenie na odległość wywodzi się bowiem z kursów korespondencyjnych, których historia sięga XIX wieku. Historia mówi, iż pierwszy uniwersytet korespondencyjny powstał w 1883 roku w Nowym Jorku, natomiast w 1890 roku powstała Międzynarodowa Szkoła Korespondencyjna. Prekursorem w kształceniu na odległość są Stany Zjednoczone. Pojawienie się radia i telewizji otworzyło nowe możliwości dla kształcenia na odległość. Uniwersytet stanu Iowa w 1925 roku zaoferował pierwsze kursy radiowe. Piętnaście lat później możliwość kształcenia na odległość zostały wzbogacone o telewizję edukacyjną. Uzupełnieniem przekazu telewizyjnego było wprowadzenie technik konferencyjnych. Już w 1950 roku Uniwersytet Stanford posiadał komputerowe programy edukacyjne dla szkół podstawowych.

Klasyfikacja E- learningu

Jednym ze sposobów klasyfikacji form e-learningu jest podział uwzględniający proporcje pomiędzy technikami nauczania na odległość, a nauczaniem stacjonarnym w ramach określonego kursu. W tym kontekście można wyróżnić techniki e- learningu:

1. oparte tylko o kursy internetowe i umieszczone w środowisku WWW, tzw. web - kursy (Web - course); zawartość kursów, wykłady, ćwiczenia, komunikowanie się oraz transfer materiałów odbywa się wyłącznie w środowisku WWW, studenci mogą, ale nie muszą, przybyć do kampusu, aby uczestniczyć w testach,
2. wzmocnione Internetem (Web-enhanced); podobne są one do tradycyjnych kursów z elementami web - kursów, kursy te mają zredukowaną liczbę spotkań klasowych,
3. uzupełnione o Internet (Web-supplemented); tradycyjna edukacja wzbogacona elementami internetowymi takim jak np. strony WWW lub poczta elektroniczna.

Doświadczenia polskie – szkolnictwo wyższe

          Inna metoda klasyfikacji przyjmuje za punkt odniesienia formę nauczania oferowaną przez internet. W ten sposób programy nauczania na odległość wykorzystywane obecnie przez rozmaite instytucje w Polsce można podzielić na kilka grup:

1. Kilkuletnie programy uniwersyteckie prowadzące do zdobycia tytułu magistra lub licencjata oraz studia podyplomowe.
2. Krótkie kursy nastawione na rozwijanie określonej (najczęściej zawodowej) wiedzy i umiejętności.
3. Wewnętrzne programy niektórych większych przedsiębiorstw zorientowane na realizowanie potrzeb szkoleniowych związanych z pełnieniem określonych stanowisk.

Ze względu na fakt, że przytoczona klasyfikacja w dużym stopniu bierze pod uwagę punkt widzenia potencjalnych studentów jej poszczególne punkty zostaną szerzej omówione poniżej.

         Przykładem zaawansowanego programu uniwersyteckiego całkowicie zlokalizowanego w środowisku internetowym mogą być zaoczne studia inżynierskie prowadzone na Politechnice Warszawskiej.
Studia trwają cztery lata i prowadzone są w czterech specjalnościach.
Rok akademicki podzielony jest na 4 półsemestry (kwarty) zakończone tygodniowymi sesjami egzaminacyjnymi. Podział roku na 4 części, a nie na 2, jak to ma miejsce w przypadku studiów stacjonarnych jest rezultatem wprowadzania zasady, aby uczący się studiował jednocześnie jak najmniejszą liczbę przedmiotów. Poza tym podział taki ma ułatwiać studiującemu planowanie kolejności studiowania przedmiotów oraz ewentualne powtórzenia.
W ramach każdego półsemestru, student ma obowiązek opanować dwa przedmioty:
- przedmiot „duży” odpowiadający 60 – 90 godz. wykładów i ćwiczeń w systemie studiów dziennych.
- przedmiot „mały” odpowiadający 30 – 45 godz. wykładów i ćwiczeń w systemie studiów dziennych.
           Studia zorganizowane są na zasadzie systemu punktowego, w ramach, którego część przedmiotów jest obligatoryjna a część do wyboru. Materiały do studiowania konkretnych przedmiotów mają formę multimedialnych podręczników zbudowanych z jednostek lekcyjnych, które dystrybuowane są w postaci płyt CD-ROM lub poprzez internet. Zajęcia laboratoryjne i zaliczanie przedmiotów odbywa się w trakcie tygodniowych zjazdów, które odbywają się pod koniec każdej kwarty.

          Studia licencjackie, magisterskie lub podyplomowe oferowane są również przez Uniwersytet Warszawski, Politechnikę Gdańską, Akademię Górniczo-Hutniczą, Politechnikę Świętokrzyską oraz Akademię Polonijną w Częstochowie.

Edukacja szkolna
         Platformy e- learningu stwarzają również możliwość dla edukacji na niższym szczeblu. Wiele rozwiązań wywodzących się z tej formy kształcenia może z powodzeniem wspomagać tradycyjne lekcje szkolne. Powstanie wtedy coś w raju kształcenia hybrydowego, które skupia w sobie zalety nauczania tradycyjnego i e- learningu. Takie połączenie pozwoli zminimalizować niektóre wady polskiej edukacji szkolnej. Przykładem może być problem związany z brakiem wyrównanego poziomu wiedzy w grupie.  W związku z tym nauczyciele ukierunkowują się na tzw. przeciętnego ucznia. Tracą na tym jednostki poniżej średniej, ponieważ nie są w stanie nadążyć za materiałem oraz powyżej średniej, którzy nudzą się na lekcjach i nie wykorzystują swoich możliwości. Innym problemem, w rozwiązaniu, którego może pomóc e- learning jest brak czasu na to, by w trakcie lekcji zarówno przekazać niezbędną wiedzę, jak i wykorzystać ją do wykonywania różnorodnych zadań oraz należycie utrwalić. W związku z tym lekcje wykorzystywane są głównie do przekazu wiedzy, a kształtowanie umiejętności, powtarzanie i utrwalanie spychane jest na prace własną ucznia. Takich problemów można wymienić jeszcze więcej. Wszystkie maja jedną wspólną cechę – trudno je rozwiązać we ramach tradycyjnego modelu lekcji. Stąd też zasadne wydaje się sięgnięcie do wspomagania e- learningowego.
Obecnie e-learnign wykorzystywany jest eksperymentalnie na poziomie szkolnictwa podstawowego, gimnazjalnego oraz średniego w wybranych szkołach w dużych miastac, takich jak Warszawa, Kraków i Wrocław. Do tej pory wykorzystano w polskim systemie edukacji kilka pomysłów.
Jeden z nich to tworzenie i udostępnianie dokumentacji nauczycielskiej – elektroniczny dziennik lekcyjny, program nauczani, standardy wymagań, program działań wychowawczych – udostępniane on – line uczniom i ich rodzicom. Oczywiście informacje dotyczące poszczególnych uczniów powinny być dostępne wyłącznie dla osób zainteresowanych (logowanie  z hasłem). Platforma e-learning daje możliwość stworzenia oddzielnego konta dla każdego ucznia. W ten sposób można znacznie poprawić obieg informacji pomiędzy szkołą a uczniem i jego rodzicami . Elementem tego systemu zapewniającym interakcję, może być poczta elektroniczna i program do komunikacji natychmiastowej.
Kolejnym pomysłem jest wykorzystane tych technik do tworzenia i udostępniania własnych elektronicznych środków dydaktycznych (mapy, zestaw, zdjęcia, elektroniczne podręczniki, fragmenty tekstów źródłowych, naukowych i literackich z obudową dydaktyczną, fragmenty filmów, pliki dźwiękowe, wykres, diagramy, prezentacje multimedialne programy komputerowe, testy ćwiczenia. Platformy e- learning często zawierają własne narzędzia do tworzenia źródeł wiedz. W proces tworzenia elektronicznych środków dydaktycznych powinni być zaangażowani uczniowie – sposób na ich zaktywizowanie. Własne środki dydaktyczne uniezależniaja nauczyciela od produktó komercyjnych i pozwolą w sposób pełniejszy, dostosować przebieg lekcido postawionych celów. Ponadto, c również jest ważne, elektronicneźródła wiedzy wydają się być dla uczniów bardziej atrakcyjneniż tradycyjne.
E-laerning można również wykorzystać do prowadzenia lekcji w sali tradycyjnej lub z wykorzystaniem elektronicznych źródeł wiedzy w pracowni komputerowej. Lekcja przestaje być wówczas miejscem prostego i mało efektownego przekazywania wiedzy i może stać się miejscem efektywnej pracy nad rozwiązaniem problemów. Potrzebną, szczegółową wiedzę uczniowie nabędą w trakcie przygotowania się do lekcji, korzystając ze specjalnej platformy e-learnig, strony WWW stworzonej przez  nauczyciela (także  ze źródłami wiedzy przygotowanymi przy udziale samych uczniów), uczniów innych tematycznych stron WWW poleconych przez nauczyciela oraz z zasobów udostępnionych w Internecie przez biblioteki, urzędy, uczelnie, organizacje i instytucji. Platformy e-learning pozwala na wprowadzenie obowiązkowych testów po każdej partii materiału, dzięki czemu uczeń będzie zobligowany do opanowania tych wiadomości, które nauczyciel uzna za najistotniejsze dla danych lekcji. W trakcie lekcji uczniowie będą wykonywali zadania wymagające wykorzystania  zgromadzonej wcześniej wiedzy. Niewątpliwie takie narzędzie pozwala połączyć naukę konkretnego przedmiotu z nabywanie umiejętności wykorzystania technologii informacyjnej.
Nauczanie na odległość można również wykorzystać w edukacji do wspomagania procesu dydaktycznego przy pomocy projektów. Grupy uczniów, w ramach pracy pozalekcyjnej, mogą wykonywać projekty, których efekt może mieć postać stron WWW, elektronicznego środka dydaktycznego, płyty multimedialnej, elektronicznej gazetki szkolnej itp. Wykonanie projektu bezie wymagało posługiwania się wiedzą i umiejętnościami z kilku przedmiotów nauczania. Uczniowie w ten sposób będą powtarzali i utrwalali poznaną wiedzę, ćwiczyli jej praktyczne zastosowanie oraz uczyli się współpracować w grupie. Uzyskają także możliwość integrowania wiedzy i umiejętności pochodzących z różnych dyscyplin naukowych do rozwiązania konkretnych problemów.

E-learning można wykorzystać do testowania i oceniania wiedzy i umiejętności uczniów. Elektroniczne testy będą sprawdzały poziom osiągnięcia przez każdego ucznia celów operacyjnych poszczególnych zajęć. Stosowane mogą być dwojakie testy: uczące – czyli takie, które w przypadku udzielenia błędnej odpowiedzi odeślą do odpowiedniej bazy wiedz oraz sprawdzające – czyli takie, które automatycznie będą punktowały każdą odpowiedź i podawały końcowy wynik.
Niestety wszystkie te pomysły realizowane są w pojedynczych szkołach na zasadzie eksperymentu. Głownie z powodu braku dostępu do sprzętu, braków technicznych i w przygotowaniu nauczycieli. Platformy e- learningowe, tak jak każde inne oprogramowanie szkoła musi kupić i umieści na serwerze lub nabyć taką wersję, która jest dostępna na serwerze dostawcy. Istnieją już polskie platformy, których koszt nie jest duży, a tym samym stanowi mniejszą barierę dla organów prowadzących szkoły. Coraz częściej niektóre firmy oferują bezpłatnie starsze wersje swoich platform. Przykładem może być program Xtention, który dla szkół jest dostępny bezpłatnie, po zarejestrowaniu się na odpowiednich stronach.. Jest on jednak anglojęzyczny i wymaga posiadania własnego serwera oraz dodatkowego oprogramowania. Mimo dużego postępu w świece mediów elektronicznych w Polsce nadal wielu nauczycieli nie potrafi po prostu posługiwać się tym sprzętem. Proces przygotowania do wykorzystani e-learningu w edukacji powinien zaczynać się już w trakcie studiów. Podstawowe kursy obsługi komputera oferowane studentom przez wiele uczelni nie wydają się wystarczające. Konieczne jest połączenie zajęć z dydaktyki danego przedmiotu nauczania z nauką wykorzystania E- learningu dla potrzeb tej dydaktyki . Wymaga to oczywiście rozbudowania programów studiów dających specjalność nauczycielską studenci powinni dzięki temu nabyć umiejętność wykorzystywanie e-learnigu do nauczania konkretnego przedmiotu. Powyższy cel można łatwiej osiągnąć wspomagając tradycyjne wykłady i ćwiczenia pracą studentów na platformach e- leasing.
Kurs językowe przez internet

            W grupie krótkich kursów nauczanych poprzez internet dość często pojawiają się kursy językowe. Przykładem kursu języka angielskiego dostępnego w sieci jest wspólna propozycja BBC oraz portalu Interia . Oferowany kurs (BBC English) jest bezpłatny i składa się ze 117 lekcji. Nauka polega na odsłuchaniu lekcji w formacie pliku MP3 lub Real Audio a następnie pracy z tekstem i słownictwem na stronach WWW. Poziom opanowania materiału można sprawdzić rozwiązując interaktywny test, który towarzyszy każdej lekcji. Oprócz kursu BBC English, który zorientowany jest na rozwijanie umiejętności prowadzenia dialogu, można również wziąć udział w dwóch innych kursach o podobnej strukturze: BBC English 2000 (nacisk na wzbogacanie słownictwa) oraz BBC Problem Words (zagadnienia gramatyczne).
W internecie można także uczyć się innych języków takich jak niemiecki, rosyjski francuski a nawet hebrajski. W większości wypadków nie wiąże się to z żadnymi opłatami, jednak poziom techniczny i metodologiczny większości tego typu stron pozostawia wiele do życzenia. Najczęściej nazwa „kurs językowy” jest nieco na wyrost – bardziej adekwatne byłoby określenie „zestaw materiałów do nauki języka”.
Liczba polskich stron, na których dostępne są różne rodzaje kursów językowych nie jest zbyt duża i nie przekracza 20.

Hobby
        Wśród innych krótkich kursów nauczanych na odległość znaleźć można zarówno możliwości nauki umiejętności i wiedzy specjalistycznej takiej jak zarządzanie sieciami komputerowymi, programowanie, integracja europejska, rachunkowość, a obok nich natknąć się można na propozycje typowo hobbistyczne (szkoła biblijna, pielęgnacja drzew i krzewów, techniki twórczego myślenia, mowa ciała, psychologia jedzenia). Specjalistyczne programy szkoleniowe organizowane są najczęściej przez uniwersytety i inne wyższe uczelnie, jak również w zakresie informatyki przez firmy zajmujące się projektowaniem i sprzedażą rozwiązań informatycznych (np. CISCO Systems i Microsoft). Kursy tego rodzaju są najczęściej płatną formą kształcenia, charakteryzującą się jednak wysokim profesjonalizmem zastosowanych metod nauczania na odległość. Łączna liczba instytucji (szkół wyższych i firm) prowadzących szkolenia przez internet mieści się w przedziale od 30 do 40.

Kurs biznesu

             Kolejnym obszarem wykorzystania metodologii e-learning - u jest zaspokajanie wewnętrznych potrzeb szkoleniowych większych przedsiębiorstw.
W tym sensie rozwiązania pozwalające na nauczanie przez odległość stanowią jeden z informatycznych podsystemów przedsiębiorstwa, który umożliwia stałe podnoszenie kompetencji pracowników partnerów i dostawców.
Wśród zalet tego typu alternatywy wobec tradycyjnych kursów wymienia się:
- obniżenie kosztów szkoleń
- dotarcie do odbiorcy 24x7 w dowolnym miejscu
- zcentralizowanie informacji, lepsze zarządzanie treścią szkoleń
- efektywniejsze przeprowadzanie szkoleń i kontrola efektów
- łatwiejsze wdrożenie strategii e-businessu
Wdrożeniem e-Learningu zainteresowane są przede wszystkim firmy o znaczących rozmiarach, gdyż wysokie koszty stałe związane z realizacją inwestycji tego typu kompensowane są przez uzyskane oszczędności dopiero przy dużej liczbie uczestników szkoleń.
W 2003 roku zostały przeprowadzone badania w grupie 42 największych firm  zlokalizowanych w Polsce. Celem badania było poznanie opinii na temat szkoleń e- learningowych, a także określenie zainteresowania platformami do zarządzania wiedzą oraz samymi szkoleniami. Najczęściej wskazywaną przez Polaków wadą szkoleń e-learningowych jest brak bezpośredniego kontaktu z nauczycielem. Przedsiębiorstwa, które jeszcze nie wdrożyły  u siebie systemów e-learningowch obawiają się natomiast przede wszystkim wysokich kosztów wdrożeń.
Firmy odpowiedziały również na pytanie, jakie korzyści spodziewają się dzięki wdrożeniu systemów. Najczęściej wymieniane były: zmniejszenie kosztów tradycyjnych szkoleń, łatwiejszy kontakt z uczącymi się oraz możliwości kontrolowania postępów pracowników i wykorzystywania tego samego szkolenie wielokrotnie, w zależności od potrzeb. Jednocześnie jednak wiele firm, które mają za sobą wdrożenie nie potrafiło odpowiedzieć na pytanie o rzeczywiste korzyści osiągnięte dzięki temu wdrożeniu.
Badania wykazały również, że najczęstszymi problemami, z jakim się borykają w trakcie wdrożenia są ograniczenia techniczne oraz często spotykana niechęć pracowników do nauki nowoczesnymi metodami.
W załączeniu wybrane oferty kursów e-learning.

Podsumowanie

Oferta e-learningu dostępna aktualnie w polskim internecie jest - jako całość - wciąż stosunkowo mało zaawansowana. Jej zawartość merytoryczna jest dostosowanie do specyfiki większości użytkowników sieci, którzy posiadają wykształcenie wyższe lub co najmniej średnie. Dlatego też oferta szkoleniowa w ramach nauczania na odległość nakierowana jest na zaspokojenie potrzeb edukacyjnych, jakie często mogą pojawiać się wśród tej właśnie grupy odbiorców. Brakuje nadal profesjonalnych i kompleksowych propozycji dedykowanych dla uczniów szkół podstawowych i średnich. Stąd też o ile możliwe jest już uzyskanie dyplomu licencjata lub magistra poprzez internet, nadal brakuje rozwiązań mogących przyczynić się do przeciwdziałania rezygnacji młodzieży z nauki na poziomie szkoły średniej. Skutecznym rozwiązaniem w tej mierze mogłoby być stworzenie czegoś w rodzaju wirtualnego liceum lub choćby uruchomienie cyklu kursów pomagających w nauce najtrudniejszych dla większości uczniów przedmiotów takich jak matematyka i fizyka. Niewątpliwie atrakcyjne nauczanie na odległość na liczących się uczelniach byłoby szansą dla mieszkańców takich miast jak Grudziądz, w których nie funkcjonują wyższe uczelnie.
Trzeba jednak mieć na uwadze, że oprócz uprzedzeń, brak wiedz na temat tych metod największą barierą jest nadal problem dostępności dla polskich użytkowników do samej sieci Internetu oraz słaba przepuszczalność łączy może uniemożliwiać płynną komunikacją. Nawet jeżeli użytkownik posiada dostęp do Internetu, to jakość łącza jakim dysponuje nasuwa pewne ograniczenia związane z typem komunikacji jaka może zachodzić z węzłem e-learning.